پایگاه اطلاع رسانی یاران امین

سیمای حضرت فاطمه(س)

چهره مقدّس و ملکوتی حضرت فاطمه زهرا(س) در تاریخ اسلام آن قدر تابناک و روشن است که چندان به تحقیق و بررسی نیاز ندارد، امّا با توجّه به ایّام ولادت آن بزرگوار(س) و گرامی داشت مقام و منزلت زنان در جامعه انسانی شایسته است اندکی درباره فضایل حضرتش گفتگو کنیم. براین اساس، به سراغ روایات نورانی معصومان(ع) می‏رویم تا با مقام و جایگاه آن حضرت(س) بیشتر آشنا شویم.

کیفیت ‏بر انگیخته شدن

بر انگیخته شدن و رستاخیز از لحظات بسیار سخت و وحشتناک آینده بشر است، زمانی که معصومان(ع) همواره بدان می‏اندیشند و گاه از خوف آن بی هوش می‏شدند. فاطمه(س) نیز چنین بود و بیشتر بدین زمان می‏اندیشید. فکر زنده شدن، عریان بودن انسان ها در قیامت، عرضه شدن به محضر عدل الهی و... او را در اندوه فراوان فرو می‏برد. امیرمؤمنان علی(ع) می‏فرماید: «روزی پیامبرخدا(ص) بر فاطمه(س) وارد شد و او را اندوهناک یافت. فرمود: دخترم! چرا اندوهگینی؟

فاطمه پاسخ داد: "پدرجان!... یاد قیامت و برهنه محشور شدن مردم در آن روز رنجم می‏دهد."

پیامبر فرمود: آری دخترم!... آن روز، روز بزرگی است، امّا جبرئیل از سوی خداوند برایم خبر آورد من اولین کسی هستم که بر انگیخته می‏شوم، سپس ابراهیم(ع) و آن گاه همسرت علی‏بن ابی‏طالب(ع). پس از آن، خداوند جبرئیل را همراه هفتاد هزار فرشته به سوی تو می‏فرستد. وی هفت گنبد از نور بر فراز آرامگاهت‏ برقرار می‏سازد. آن گاه اسرافیل لباس های بهشتی برایت می‏آورد و تو آن ها را می‏پوشی. فرشته دیگری به نام زوقائیل مرکبی از نور برایت می‏آورد که مهارش از مروارید درخشان و جهازش از طلاست. تو بر آن مرکب سوار می‏شوی و زوقائیل آن را هدایت می‏کند. در این حال هفتاد هزار فرشته با پرچم های تسبیح پیشاپیش تو راه می‏سپارند. اندکی که رفتی، هفتاد هزار حورالعین در حالی که شادمانند و دیدارت را به یکدیگر بشارت می‏دهند، به استقبالت می‏شتابند. به دست هریک از حوریان منقلی از نور است که بوی عود از آن بر می‏خیزد... آن ها در طرف راستت قرار گرفته، همراهت‏حرکت می‏کنند. هنگامی که به همان اندازه از آرامگاهت دور شدی، مریم دختر عمران همراه هفتاد هزار حورالعین به استقبال می‏آید و برتو سلام می‏گوید. آن ها سمت چپت قرار می‏گیرند و همراهت ‏حرکت می‏کنند. آن گاه مادرت خدیجه(س) اولین زنی که به خدا و رسول او(ص) ایمان آورد، همراه هفتاد هزار فرشته که پرچم های تکبیر در دست دارند، به استقبالت می‏آیند. وقتی به جمع انسان ها نزدیک شدی، حواء(ع) با هفتاد هزار حورالعین به همراه آسیه دختر مزاحم(س) نزدت می‏آید و با تو رهسپار می‏شود.

حضور فاطمه(س) در میان مردم

فاطمه جان، هنگامی‏که به وسط جمعیّت ‏حاضر در قیامت می‏رسی، کسی از زیر عرش پروردگار به گونه‏ای که تمام مردم صدایش را بشنوند، فریاد می‏زند: ... چشم ها را فرو پوشانید و نظرها را پایین افکنید تا صدیقه فاطمه(س) دخت پیامبر و همراهانش عبور کنند. پس در آن هنگام هیچ کس جز ابراهیم خلیل ‏الرحمان و علی ‏بن ابی ‏طالب(ع) و ... به تو نگاه نمی‏کنند. (1)

جابربن عبدالله انصاری نیز در حدیثی از پیامبر خدا(ص) این حضور را چنین توصیف می‏کند: ... روز قیامت دخترم فاطمه(س) بر مرکبی از مرکب های بهشت وارد عرصه محشر می‏شود. مهار آن مرکب از مروارید درخشان، چهار پایش از زمرد سبز، دنباله‏اش از مشک بهشتی و چشمانش از یاقوت سرخ است و بر آن گنبدی از نور قرار دارد که بیرون آن از درونش و درون آن از بیرونش نمایان است. فضای داخل آن گنبد انوار عفو الهی و خارج آن پرتو رحمت‏ خدایی است. بر فرازش تاجی از نور دیده می‏شود که هفتاد پایه از در و یاقوت دارد که همانند ستارگان درخشان نور می‏افشانند. در هریک از دو سمت راست و چپ آن مرکب هفتاد هزار فرشته به چشم می‏خورد. جبرئیل مهار آن را در دست دارد و با صدای بلند ندا می‏کند: نگاه خود فراسوی خویش گیرید و نظرها پایین افکنید. این فاطمه(س) دختر محمّد است که عبور می‏کند. در این هنگام، حتی پیامبران و انبیا و صدیقین و شهدا همگی از ادب دیده فرو می‏گیرند تا فاطمه(س) عبور می‏کند و در مقابل عرش پروردگارش قرار می‏گیرد. (2)

منبری از نور برای فاطمه(س)

در ادامه گفتگوی پیامبر با دختر گرامی‏اش درباره چگونگی حضور وی در عرصه قیامت، چنین می‏خوانیم: سپس منبری از نور برایت‏برقرار می‏سازند که هفت پله دارد و بین هر پله‏ای تا پله دیگر صفهایی از فرشتگان قرار گرفته‏اند که در دستشان پرچم های نور است. هم چنین در طرف چپ و راست منبر حور العین صف می‏کشند ... آن گاه که بر بالای منبر قرار می‏گیری، جبرئیل می‏آید و می‏گوید: ای فاطمه! آن چه مایلی از خدا بخواه... (3)

شکایت در دادگاه عدل الهی

اولین در خواست فاطمه در روز قیامت، پس از عبور از برابر خلق، شکایت از ستمگران است. جابرابن عبدالله انصاری از پیامبر چنین نقل می‏کند: هنگامی‏که فاطمه در مقابل عرش پروردگار قرار می‏گیرد، خود را از مرکب به زیر انداخته، اظهار می‏دارد: الهی و سیدی، میان من و کسی که مرا آزرده و بر من ستم روا داشته، داوری کن. خدایا! بین من و قاتل فرزندم، حکم کن... (4) براساس روایتی دیگر، پیامبر اکرم(ص) فرمود: دخترم فاطمه در حالی که پیراهنهای خونین در دست دارد، وارد محشر می‏شود، پایه‏ای از پایه‏های عرش را در دست می‏گیرد و می‏گوید: «یا عدل یا جبار احکم بینی و بین قاتل ولدی‏» ای خدای عادل و غالب، بین من و قاتل فرزندم داوری کن. قال:«فیحکم لابنتی و رب الکعبة‏» به خدای کعبه سوگند، به شکایت دخترم رسیدگی می‏شود و حکم الهی صادر می‏گردد. (5)

دیدار حسن و حسین (ع)

دومین خواسته فاطمه در روز قیامت از خداوند چنین است: خدایا! حسن و حسین را به من بنمایان. در این لحظه، امّام حسن و امّام حسین علیهما السلام به سوی فاطمه می‏روند، در حالی‏که از رگ های بریده حسین خون فوران می‏کند. (6)

پیامبرخدا(ص) می‏فرماید: هنگامی‏که به فاطمه گفته می‏شود وارد بهشت‏شو، می‏گوید: هرگز وارد نمی‏شوم تا بدانم پس از من با فرزندانم چه کردند؟ به وی گفته می‏شود: به وسط قیامت نگاه کن. پس بدان سمت می‏نگرد و فرزندش حسین را می‏بیند که ایستاده و سر در بدن ندارد. دخت پیامبر ناله و فریاد سر می‏دهد. فرشتگان نیز (بادیدن این منظره) ناله و فریاد بر می‏آورند. (7) امام صادق(ع) می‏فرماید: حسین بن علی(ع) در حالی که سر مقدّسش را در دست دارد، می‏آید. فاطمه با دیدن این منظره ناله‏ای جانسوز سر می‏دهد. در این لحظه، هیچ فرشته مقرّب و پیامبر مرسل و بنده مؤمنی نیست مگر آنکه به حال او می‏گرید. (8)

در این موقعیت، خداوند به خشم آمده، به آتشی به نام «هبهب‏» که هزار سال در آن دمیده شده تا سیاه گشته و هیچ آسودگی در آن راه نمی‏یابد و هیچ اندوهی از آنجا بیرون نمی‏رود، دستور می‏دهد کشندگان حسین بن ‏علی را برگیر و جمع کن... آتش به فرمان پروردگار عمل کرده، همه آن ها را بر می‏چیند... (9)

شفاعت‏برای دوستان اهل‏بیت(ع)

سومین درخواست فاطمه در روز قیامت از پروردگار، شفاعت از دوستان و پیروان اهل‏بیت(ع) است که مورد قبول حق قرار می‏گیرد و دوستان و پیروانش را مورد شفاعت قرار می‏دهد. امّام باقر(ع) می‏فرماید: هنگامی‏که فاطمه به در بهشت می‏رسد، به پشت ‏سرش می‏نگرد. ندا می‏ رسد: ای دختر حبیب! اینک که دستور داده‏ام به بهشت‏بروی، نگران چه هستی؟ فاطمه(س) جواب می‏دهد: ای پروردگار! دوست دارم در چنین روزی با پذیرش شفاعتم، مقام و منزلتم معلوم شود. ندا می‏رسد: ای دختر حبیبم! برگرد و در مردم بنگر و هر که در قلبش دوستی تو یا یکی از فرزندانت نهفته است داخل بهشت گردان. (10)

امّام باقر(ع) در روایتی دیگر می‏فرماید: در روز قیامت ‏بر پیشانی هر فردی، مؤمن یا کافر نوشته شده است. پس به یکی از محبّان اهل‏بیت(ع) که گناهانش زیاد است دستور داده می‏شود به جهنم برده شود. در آن هنگام، فاطمه(س) میان دو چشمش را می‏خواند که نوشته شده است: دوستدار اهل‏بیت. پس به خدا عرضه می‏دارد: الهی و سیدی! تو مرا فاطمه نامیدی و دوستان و فرزندانم را به وسیله من از آتش دور ساختی و وعده تو حق است و هرگز وعده‏ات را زیر پا نمی ‏نهی. ندا می‏رسد: فاطمه! راست گفتی، من تو را فاطمه نامیدم و به وسیله تو، دوستان و پیروانت و دوستان فرزندانت و پیروانشان را از آتش دور گردانیدم. وعده من حق است و هرگز تخلف نمی‏کنم.

این که می‏بینی دستور دادم بنده‏ام را به دوزخ برند، بدین جهت‏ بود که درباره‏اش شفاعت کنی و شفاعتت را بپذیرم تا فرشتگان، پیامبران، رسولان و همه مردم از منزلت و مقامت آگاهی یابند. حال بنگر، دست هرکه بر پیشانی‏اش «مؤمن‏» نوشته شده، بگیر و به بهشت‏ببر. (11)

شفاعت دوستان فاطمه از دیگران

عظمت و مقام حضرت فاطمه در روز قیامت چنان است که خداوند به خاطر فاطمه به دوستان آن حضرت نیز مقام شفاعت می‏دهد. امّام باقر(ع) به جابر فرمود: جابر! به خدا سوگند، فاطمه(س) با شفاعت ‏خود در آن روز شیعیان و دوستانش را از میان اهل محشر جدا می‏سازد. چنانکه کبوتر دانه خوب را از دانه بد جدا می‏کند. هنگامی‏که شیعیان فاطمه همراه وی به در بهشت می‏رسند، خداوند در دلشان می‏افکند که به پشت‏سر بنگرند. وقتی چنین کنند، ندا می‏رسد: دوستان من! اکنون که شفاعت فاطمه را در حق شما پذیرفتم، نگران چه هستید؟

آنان عرضه می‏ دارند: پروردگارا! ما نیز دوست داریم در چنین روزی مقام و منزلت ما برای دیگران آشکار شود.

ندا می‏رسد: دوستانم! بر گردید و بنگرید و هر که به خاطر دوستی فاطمه شما را دوست داشت و نیز هر که به خاطر محبت فاطمه به شما غذا، لباس یا آب داده و یا غیبتی را از شما دور گردانیده همراه خود وارد بهشت کنید. (12)

به سوی بهشت

فاطمه(س)، پس از شفاعت از دوستان خود و فرزندانش و رسیدگی به شکایتش در دادگاه عدل الهی به فرمان خدا، با جلال و شکوه خاصی وارد بهشت می‏شود. پیامبراکرم(ص) می‏فرماید: روز قیامت دخترم فاطمه در حالی که لباسهای اهدایی خداوند را که با آب حیات آمیخته شده، پوشیده، محشور می‏شود و همه مردم از مشاهده این کرامت تعجب می‏کنند. آن گاه لباسی از لباسهای بهشت‏بر وی پوشانده می‏شود. بر هزار حله بهشتی برای او با خط سبز چنین نوشته شده است: دختر پیامبر را به بهترین شکل ممکن و کامل‏ترین هیبت و تمامترین کرامت و بیشترین بهره وارد هشت‏سازید. پس، فاطمه(س) را به فرمان پروردگار در کمال عظمت و شکوه، در حالی‏که پیرامونش هفتاد هزار کنیز قرار گرفته، به بهشت می‏برند. (13)

استقبال حوریان بهشتی

رسول خدا(ص) به فاطمه(س) فرمود: هنگامی‏که به در بهشت می‏رسی، دوازده هزار حوریه، که تاکنون به ملاقات کسی نرفته و نخواهند رفت در حالی‏که مشعل‏های نورانی به دست دارند و بر شترانی از نور که جهازهایشان از طلای زرد و یاقوت سرخ و مهارهایشان از لؤلؤ و مروارید درخشان است‏سوارند، به استقبالت می‏شتابند. پس وقتی داخل بهشت‏شدی، بهشتیان به یکدیگر ورودت را بشارت خواهند داد و برای شیعیانت‏سفره‏هایی از گوهر، (14) که بر پایه‏هایی از نور برقرار ساخته‏اند، امّاده می‏سازند و در حالی که هنوز سایر مردم گرفتار حسابرسی‏اند، آنان از غذاهای بهشتی می‏خورند. (15)

اولین سخن فاطمه در بهشت

سلمان فارسی از پیامبراسلام(ص) چنین روایت کرده است: هنگامی‏که فاطمه داخل بهشت می‏شود و آنچه خداوند برایش مهیا کرده می‏بیند، این آیه را تلاوت می‏کند: (بسم الله الرحمن الرحیم الحمد لله الذی اذهب عناالحزن ان ربنا لغفور شکور الذی احلنا دارالمقامة من فضله لایمسنا فیها نصب و لا یمسنا فیها لغوب) (16) ستایش و سپاس ویژه خدایی است که اندوهمان را زدود. بدرستی‏که پروردگار ما آمرزنده و پاداش دهنده است، پروردگاری که در سایه بخشش خود ما را به بهشت و اقامتگاه همیشگی‏مان فرود آورد. ما در آن جا با رنج و ملالی رو به رو نمی‏شویم.

نورانی شدن بهشت از نور فاطمه(س)

ابن شهرآشوب می‏نویسد: در بسیاری از کتاب ها، از جمله کشف ثعلبی و فضائل ابو السعادات، در معنای این آیه (لایرون فیها شمسا و لازمهریرا) (17) (ونمی‏بینند در بهشت نه آفتاب و نه سرمایی را.) آورده‏اند که ابن عباس گفت: چنان که بهشتیان در بهشت هستند، ناگاه نوری می‏بینند که باغ های بهشت را نورانی کرد. اهل بهشت اظهار می‏دارند: خدایا! تو در کتابی که بر پیامبرت فرستادی، فرمودی: (لایرون فیها شمسا) (بهشتیان در بهشت‏خورشیدی نخواهند دید.) ندا می‏رسد: این، نور آفتاب و ماه نیست، بلکه علی و فاطمه از چیزی تعجب کرده و خندیدند و از نور آن دو، بهشت روشن گردید. (18)

زیارت انبیا از فاطمه در بهشت

آن گاه که همه انبیا و اولیای خدا وارد بهشت‏شدند، آهنگ دیدار دختر پیامبر خدا می‏کنند. رسول خدا(ص) به فاطمه فرمود: هرگاه اولیای خدا در بهشت مستقر گردیدند، از آدم گرفته تا سایر انبیا همه به دیدارت می‏شتابند. (19)

عنایات خداوند به فاطمه در بهشت

پروردگار منان به فاطمه زهرا(س) در بهشت عنایاتی ویژه خواهد داشت. بخشی از آن عنایات چنین است:

1 - خانه‏های بهشتی

پیامبرخدا(ص) فرمود: هنگامی‏که مرا به معراج بردند و داخل بهشت‏شدم، به قصر فاطمه رسیدم، درون آن هفتاد قصر بود که تمام در و دیوار و تاقهایش از دانه‏های مروارید سرخ ساخته شده، همه آن ها به یک شکل زینت داده شده بود. (20)

2 - همنشینی با پیامبر

پیامبر اکرم(ص) به علی(ع) فرمود: یاعلی! تو و دخترم فاطمه در بهشت در قصر من همنشین من هستید. سپس این آیه را تلاوت فرمود: (برادران بر تختهای بهشتی رو به روی هم می‏نشینند.) (21)

3 - درجه وسیله

رسول خدا(ص) فرمود: فی‏الجنة درجة تدعی الوسیلة فاذا سالتم الله فاسالوا لی الوسیلة قالوا یا رسول‏الله من یسکن معک فیها؟ قال علی و فاطمة و الحسن و الحسین (22) در بهشت درجه‏ای به نام «وسیله‏» است. هرگاه خواستید، هنگام دعا، چیزی برایم بخواهید، مقام وسیله را از خداوند خواستار شوید. گفتند: یا رسول‏الله! چه کسانی دراین درجه (مخصوص) با شما همنشین خواهند بود؟ فرمود: علی، فاطمه، حسن و حسین.

علامه امینی در منقبت‏بیست و ششم می‏نویسد: از مناقب حضرت زهرا (ص) همراه بودن او با پدر و همسر و فرندانش در درجة الوسیله است. آنجا پایتخت ظمت‏حضرت حق تبارک و تعالی است و جز پنج تن(ع) هیچ یک از انبیا و اولیا و مرسلین و صالحان و فرشتگان مقرب کسی بدان راه نمی‏یابد. (23)

4 - سکونت در حظیرة القدس

سیوطی در مسند می‏نویسد: «ان فاطمة و علیا و الحسن و الحسین فی‏حظیرة القدس فی‏قبة بیضاء سقفها عرش الرحمن.» (24) فاطمه و علی و حسن و حسین در جایگاهی بهشتی به نام «حظیرة‏القدس‏» در زیر گنبدی سفید به سرمی‏برند که سقف آن عرش پروردگار است.

پیامبرخدا(ص) فرمود: در قیامت، جایگاه من و علی و فاطمه و حسن و حسین سرایی زیر عرش پروردگار است. (25)

نویسنده خصایص فاطمه، ضمن بیانی مفصل درباره حظیرة‏القدس، می‏نویسد: والاترین جایگاه‏ها در هشت‏حظیرة‏القدس است. (26)

5 - بخشیدن چشمه تسنیم به فاطمه(س)

طبری از همام بن‏ابی‏علی چنین نقل می‏کند: به کعب الحبر گفتم: نظرت درباره شیعیان علی‏بن‏ابی‏طالب چیست؟ گفت: ای همام! من اوصافشان را در کتاب خدا می‏یابم. اینان پیروان خدا و پیامبرش و یاران دین او و پیروان ولی‏اش شمرده می‏شوند. اینان بندگان ویژه خدا و برگزیدگان اویند. خدا آن ها را برای دینش برگزید و برای بهشت‏خویش آفرید. جایگاهشان در فردوس اعلای بهشت است، در خیمه‏ای که اتاق هایی از مروارید درخشان دارد، زندگی می‏کنند. آنان از مقربین ابرارند و سرانجام از جام «رحیق مختوم‏» می‏نوشند. رحیق مختوم چشمه‏ای است که به آن «تسنیم‏» گفته می‏شود و هیچ کس جز آن ها از آن چشمه استفاده نخواهدکرد. تسنیم، چشمه‏ای است که خداوند آن را به فاطمه(س) دختر پیامبر و همسر علی‏ابن ابی‏طالب(ع) بخشید و از پای ستون خیمه فاطمه جاری می‏شود. آب آن چشمه چنان گواراست که به سردی کافور و طعم زنجفیل و عطرمشک شباهت دارد... (27)

پی‏نوشت ها:

1 - بحار الانوار، ج‏43، ص 225.

2 - فاطمة الزهراء، علامه امینی، ص 74، امّالی صدوق، ص‏16.

3 - بحارالانوار، ج‏43، ص 225.

4 - امّالی صدوق، ص‏16.

5 - مناقب علی بن ابی‏طالب، ص‏63.

6 - بحارالانوار، ج‏43، ص 220.

8 -7 - همان، ص 221.

9 - همان، ص 222.

10 - تفسیر فرات کوفی، ص 114.

11 - بحارالانوار، ج‏43، ص 15.

12 - تفسیر فرات کوفی، ص 114.

13 - ذخائرالعقبی، ص 48.

14 - کنایه از غذاهایی بسیار خوب است.

15 - بحارالانوار، ج‏43، ص‏227.

16 - القطره، ص 192، سوره فاطر، آیه 34.

17 - انسان، آیه‏13.

18 - مناقب آل‏ابی‏طالب، ج‏3، ص‏329.

19 - بحارالانوار، ج‏43، ص‏227.

20 - همان، ص‏76.

22 - 21 - فاطمة الزهراء، ص‏99.

23 - همان، ص‏113.

24 - مسندفاطمه،ص 45، کفایة‏الطالب، ص 311، بشارة‏المصطفی، ص 48.

25 - فاطمه الزهراء، ص 100.

26 - خصایص فاطمه، ص 341.

27 - بشارة المصطفی، ص 50.

محمّد جواد طبسی

نوشته شده در 2009/6/11 توسط امین | لينك ثابت |