مقام معظم رهبري: اسلام فاطمه(س) آن عنصر برجسته و ممتاز ملكوتي را به عنوان نمونه و اسوه زن معرفي مي كند، زندگي ظاهري او، جهاد او، مبارزه او، دانش او، سخنوري او، فداكاري او، شوهرداري او، مادري او، همسرداري او، مهاجرت او الگوي زني كه اسلام مي خواهد بسازد اين چنين است.1
يكي از مهمّ ترين روش ها در تربيت، روش الگويي است زيرا تأثير شخصيت الگو در شكل گيري رفتار و منش تربيت شونده به مراتب بيشتر از موارد ديگر است. اسلام نيز به اين روش اهميّت زيادي داده است و قرآن كريم بخشي از آيات مبارك خود را به معرفي مردان و زنان موحّد و ثابت قدمي اختصاص داده است كه در شرايط گوناگون، صلاحيت و شخصيّت خود را بروز داده و حق محوري خويش را به اثبات رسانده اند. از زنان پاك دامن و عفيفي چون مريم(س) آسيه همسر فرعون(س) و دختران شعيب كه الگوي زنان در شرايط مختلف مي باشند تجليل وستايش كرده است. از عالي ترين الگوهاي قابل پيروي براي انسان ها بويژه زنان، حضرت صديقه طاهره، فاطمه زهرا (س) است. درباره زندگاني حضرت زهرا(س) كتاب هاي بسياري به رشته تحرير درآمده امّا بررسي كاربردي و ارائه الگوهاي رفتاري آن حضرت كمتر مورد توجّه قرار گرفته است. كه در اين مقال به طور مختصر به برخي از آن ها اشاره مي شود.
۱- محبّت به فرزند
دانشمندان علوم تربيتي مي گويند: كودكان در تمام دوران كودكي به محبّت و اظهار علاقه نيازمندند. كودك مي خواهد پدر و مادر او رادوست داشته باشند و نسبت به او اظهار علاقه كنند. كودك چندان توجّهي به لباس، خوراك و محلّ زندگي ندارد امّا به اين موضوع توجّه دارد كه آيا او را دوست دارند يا نه؟
درس محبّت در خانه حضرت زهرا(س) به طور كامل ارائه مي شد و آن حضرت كه خود ازسر چشمه محبّت وعطوفت رسول خدا(ص) سيراب شده و قلبش كانون محبّت به همسر و فرزندانش بود در اين جهت نيز وظيفه مادري خود را به بهترين شكل انجام مي داد.
سلمان فارسي مي گويد: روزي حضرت فاطمه زهرا(س) راديدم. مشغول آسياب كردن غله بود. فرزندش حسين(ع) به گريه افتاد و بي تابي مي كرد. عرض كردم: براي كمك به شما، غلّه را آسياب كنم يا بچّه را آرام نمايم؟. حضرت فرمود: من به آرام كردن فرزند اولي هستم. شما آسياب را بچرخانيد.2
۲- هم بازي با فرزندان
يكي از نيازهاي طبيعي كودك، بازي كردن است كه براي او هم ورزش جسمي است و هم ورزش فكري، موجب شادي روح و روان او شده و او را با نشاط بار مي آورد. حضرت زهرا(س) به اين نكات ظريف توجّه داشت. فاطمه(س) فرزندش حسن(ع) را روي دست مي گرفت و بالا مي انداخت و حركت مي داد و مي فرمود: « اشبه أباك يا حسن و اخلع عن الحق الرّسن و اعبد الهاً ذامنن و لا توال ذا الا حسن يعني؛ اي حسن، نظير پدرت باش و ريسمان ظلم از حقّ دور كن و خداوندي را كه صاحب نعمت هاست پرستش كن و با افراد تيره دل دوست مباش.»
فاطمه(س) حسين(ع) را نيز به بازي مي گرفت و با شادمان كردن او مي فرمود: « انت شبيه بأبي لست شبيهاً بعلي يعني؛ تو همانند پدرم هستي و شبيه علي نيستي.» علي(ع) با شنيدن اين جمله مي خنديد و شاد مي شد.
۳- آگاهي بخشي به فرزندان
حضرت زهرا(س) از همان آغاز كودكي فرزندانش، عبادت خداي تعالي را در روح و روان آن ها تثبيت كرد و خوي پرستش خداي يكتا را در فطرت لطيف آن ها سرشت و از همان آغاز به آن ها علم آموخت و آن ها را براي كسب معارف و تشويق در فراگيري، آماده مي كرد، به عنوان مثال به فرزندش حسن(ع) كه هفت ساله بود مي فرمود: « به مسجد برو، آن چه را از پيامبر(ص) شنيدي فرا گير و نزد من بيا و براي من بازگو كن».۳
4- كار در خانه
براي حفظ نظام اجتماعي در همه ابعاد و در نظام خانواده بايد كارها براساس صحيح برنامه ريزي و تقسيم بندي كرد تا هر كس به تناسب توان روحي و جسمي خود، كاري را انچام دهد.
فاطمه زهرا (س) و علي(ع) در آغاز زندگي مشترك نزد رسول خدا(ص) آمدند و از ايشان خواستند تا كارها را بين آن ها تقسيم كنند. پيامبر اكرم(ص) كارهاي درون خانه را به فاطمه زهرا(س) واگذار كردند و كارهاي بيرون منزل رابه علي(ع) سپرد. زهراي اطهر(س) از اين تقسيم كار بسيار خوشحال شد و فرمود: جز خدا كسي نمي داند كه از اين تقسيم كار تا چه اندازه خشنود شدم از اين رو كه رسول خدا(ص) تحمّل كارهاي بيرون ازخانه را « كه موجب بيرون رفتن و روبرو شدن با مردان نا محرم مي شد» از دوش من برداشت و كارهاي درون خانه را به عهده ي من نهاد.
۵- شوهرداري
براي زن بزرگ ترين موفقيت و ارزش اين است كه در شئون گوناگون زندگي، خشنودي همسرش را به دست آورد و از هر گونه عملي كه موجب ناراحتي شوهر مي گردد پرهيز نمايد. حضرت علي(ع) مي فرمايد: « جهاد زن، خوب شوهرداري است.» زن براي اين كه بتواند در اين جهاد پيروزمند باشد بايد تمام سعي و تلاش خود را به كار گيرد تا خانه را محلّ آرامش مرد قرار دهد. شوهرداري حضرت زهراي مرضيه(س) بهترين الگو براي زنان مسلمان است. رفتار حضرت زهرا(س) با شوهر در عالي ترين مرحله صفا و مهرباني بود. نه تنها هرگز خاطر شوهر را نرنجاند بلكه ياوري مهربان براي او بود.
حضرت علي(ع) مي فرمايد: « ... سوگند به خدا، من زهرا(س) را تا آن زمان كه خداوند او را به سوي خود برد، خشمگين نساختم و در هيچ كاري موجب نا خشنودي او نشدم. او نيز هيچ گاه مرا خشمگين نكرد و عملي از او سرنزد تا باعث نا خشنودي من شود.4 و هم چنين امام علي(ع) فرمود: « ... هرگاه به چهره ي او «زهرا(س)» نگاه مي كردم هرگونه غم و اندوه از من برطرف مي شد.» ۵
۶- هماهنگي با شوهر
پس از ماجراي تلخ سقيفه، سران سقيفه براي جلب افكار عمومي مردم به فكر چاره افتادند تا به گونه اي كه از حضرت زهرا(س) دل جويي نمايند كه اجازه ملاقات مي خواستند. امّا فاطمه زهرا(س) هرگونه پيشنهادي را ردّ مي نمود و موضع اعتراض و سكوت و بي زاري را ادامه مي داد. روزي امام علي(ع) وارد منزل شد و فرمود: فاطمه جان خليفه و عمر در پشت درب منزل، منتظر اجازه ورود مي باشند، تا نظر شما چه باشد. حضرت زهرا(س) فرمود: « ... علي جان خانه، خانه ي توست و من همسر تو مي باشم هر آن چه مي خواهي انجام ده.»۶
۷- حوصله
فاطمه(س) در ياد دادن مسائل دين به ديگران از حوصله و پشت كار فراواني برخوردار بود. روزي زني نزد او آمد وگفت: مادري پير دارم كه در مورد نماز خود اشتباهي كرد. مرا فرستاده تا از شما مسئله اي را بپرسم. حضرت زهرا(س) سؤال او را پاسخ فرمود. زن براي بار دوم و سوم مسئله اي پرسيد و پاسخ شنيد اين كار تا ده بار تكرار شد و هر بار آن بانوي بزرگوار، سؤال وي راپاسخ فرمود. زن از رفت و آمدهاي پي در پي شرمگين شد و گفت: ديگر شما را به زحمت نمي اندازم. فاطمه(س) فرمود: باز هم بيا و سوال هايت را بپرس، تو هر قدر سؤال كني من ناراحت نمي شوم. زيرا از پدرم رسول خدا(ص) شنيدم كه فرمود: روز قيامت علماي پيرو ما محشور مي شوند و به آن ها به اندازه دانش شان خلعت هاي گران بها عطا مي گردد و اندازه پاداش به نسبت ميزان تلاش است كه براي ارشاد و هدايت بندگان خدا نموده اند.7
۸- فاطمه(س) و علي(ع)
فاطمه(س) كسي است كه با نه سال زيستن همگام با علي(ع) درگام گام علي(ع) و لحظه لحظه علي(ع) تنفس علي(ع) و سرنوشت علي(ع) تاثيري جاودانه و ملموس مي كند.
فاطمه(س) كسي است كه تبسّم را بر لبان علي(ع) نقش مي بندد.
فاطمه(س) التيام بخش جگرف دندان خورده علي(ع) است.
فاطمه عصاره مظلوميت علي(ع) است.
۹- فاطمه(س) به عنوان تماميّت حسين(ع)
فاطمه(س) ظهور جلوه حق در كربلاست.
فاطمه(س) بنيان گذار قيام حسين(ع) است.
فاطمه(س) آميزه ي شكوهمند مظلوميت و فرياد حسين(ع) است.
فاطمه(س) حلاوت شهادت است. حسين(ع) والي فاطمه(س) است دركربلا و منادي اوست در عاشورا. شير فاطمه(س) است كه وجود حسين(ع) مي خروشد و خون فاطمه(س) است كه ازحنجره حسين(ع) مي جوشد.
10- فاطمه(س) و زينب(س)
زينب(س)،فاطمه ي كربلاست و تجلّي فاطمه(س) در زينب عاشوراست. دركربلا زينب(س) رسول فاطمه(س) است. خليفه تام فاطمه(س) است. پيام فاطمه(س) را مي خواند. حضور فاطمه(س) را فرياد مي كشد. با هر جنازه اي كه بر دست مي گيرد قطره اي از جام صبر فاطمه(س) را مزمزه مي كند. در بارگاه يزيد زينب(س) به تداعي خطبه مادر در مقابل دشمن هاي پدر خطبه مي خواند. در كربلا زينب(س) محبّت مادر را در جان برادر مي ريزد.
11- فاطمه(س) و امام حسن(ع)
حسن(ع) بعد ديگر منشور فاطمه(س) است.
حسن(ع) شير صبر از جان مادر نوش كرده است.
حسن(ع) در تداوم سكوت علي(ع) و مظلوميّت فاطمه(س) است كه صبر مي كند.
حسن(ع) بلوغ بردباري فاطمه(س) است پاره هاي سرخ جگر فاطمه(س) است كه بر طشت مي ريزد.
12- فاطمه(س) و حضرت محمّد(ص)
فاطمه(س) افتخار محمّد(ص) نمونه اعلي و بارز دانشگاه محمّد(ص) است.
فاطمه(س) پاره جگر محمّد(ص) بضعه محمّد(ص) است.
فاطمه(س) تنها كسي است كه پيامبر(ص) پس از هر بار جهاد طاقت فرسا به ديدار او مي رود و خستگي را درعمق چشمان مهربان او گم مي كند. 9
تسبيح حضرت زهرا(س)
مرحوم شيخ صدوق در كتاب علل الشرايع نقل مي كند: حضرت علي(ع) به مردي از خاندان بني سعد فرمود: جرياني از زندگي خودم و فاطمه(س) را برايت نقل كنم. فاطمه(س) در خانه من زندگي مي كرد در حالي كه براي رسول خدا(ص) محبوب ترين افراد خانواده بود. حضرت فاطمه(س) با دستاس آرد مي كرد به طوري كه دستانش تاول مي زد، خانه را جارو مي كرد و لباس هايش خاك آلوده مي شد. زير ديگ، آتش روشن مي كرد و جامه هايش سياه مي شد. در اثر انجام اين كارها بسيار اذيّت مي شد. به او گفتم: اي كاش نزد پدرت مي رفتي و در خواست مي كردي خدمت كاري به تو دهد تا در انجام كارهاي سخت، ياريت كند. فاطمه(س) نزد رسول خدا(ص) رفت. شرم مانع او شد كه كلامي بگويد. صبح روز بعد پيامبر(ص) نزد ما آمد و فرمود: فاطمه(س) روز گذشته با پدرت چه كاري داشتي؟!. من به جاي حضرت زهرا(س) پاسخ دادم و ماجرا را گفتم. سپس پيامبر(ص) فرمود: آيا به شما ياد ندهم چيزي را كه از خدمت كار برايتان بهتر باشد. در اين جا تسبيح حضرت زهرا(س) كه 34 مرتبه الله اكبر، 33 مرتبه الحمد لله،33 مرتبه سبحان الله را فرمود.10 خداوند مهربان ارواح مقدّس چهارده معصوم(ع) را آفريد و آن ها را در بعد جسمي هم قرار داد تا بشر با آن ها انس بگيرد و اين كه چون آن ها عين الله، لسان الله، مظهر و نماينده الهي هستند بشر با ديدن اعمال و رفتارشان به خدا نزديك شود.
مرحله اول معرفت امام اين است كه ابتدا بايد تاريخچه زندگي شان، تولّد، وفات و نحوه زندگي شان را بشناسيم كه اين بعد ظاهري است و بعد باطني شان اين است كه بدانيم؛ اوّلاً ايشان مفترض الطّاعه هستند و مراحل معرفت امام(ع) مطرح مي شود كه مقصود همان بعد ظاهري است. در اين قسمت بايد بدانيم كه چطور از اين الگوها در زندگي عملي مان استفاده كنيم. براي اين مهم بايد چشم دل را كمي باز كنيم تا از لحظه لحظه زندگي ائمه اطهار(ع) كه درس است براي ما بهره بريم. نكته ديگر اين كه بايد بدانيم هر آن چه از مناجات ائمه اطهار(ع) دعاهايشان، رفتارشان، و ... براي ما بيان شده براي اين است كه ما مي توانيم به آن جا برسيم و گرنه لزومي نداشت كه مثلاً امام معصوم(ع) رفتار يا دعايي را بفرمايد و مخصوص خودشان باشد. اگر اين طور بود براي ما فايده اي نداشت و لغو مي شد. آن چه براي ما نقل شده، براي اين است كه ما ياد بگيريم و خود را به آن جا برسانيم. بايد از خداوند متعال مدد بجوييم و از حضرت زهرا(س) كمك بخواهيم كه زندگي بي بي دو عالم را فقط در بعد ظاهري زندگي و مقدار جهيزيه و زندگي ايشان در فقر و ... نبينيم بلكه بايد سعي كنيم در عمل رفتارهاي حضرت را در زندگي پياده كنيم كه در اين جا به نكاتي اشاره شد. خيلي از مشكلاتي كه جامعه ما مخصوصاً زنان ما دارند به خاطر اين است كه از اين الگوي نمونه استفاده نمي كنند. به طور مثال خيلي از زنان ما در شوهر داري و رفتار با ايشان مشكل دارند و فكر مي كنند بايد آن ها هم مانند مردان كارهاي سنگين و سخت انجام دهند و اصلاً طرز تفكّرشان غلط است. اين جاست كه فرمودند: « زن ريحانه است.» و « زن محبوبه خداست.» چرا بايد خود را اين قدر به زحمت بيندازد و با مردان نا محرم سر و كار داشته باشد. به خانم فاطمه زهرا(س) كه در اين مورد رجوع مي كنيم مي بينيم ايشان چقدر از تقسيم كاري كه برايشان شد خوشحال شدند. ببينيد ما كجا هستيم و حضرت كجا؟!. ما چه فكر مي كنيم و ايشان چه؟!. يا به طور مثال جرياني كه به ما تسبيح حضرت زهرا(س) راياد مي دهند چقدر مهمّ است كه شما اي خانم خانه اگر كار زيادي در منزل داري، مهمان زيادي داري، بركت وقتي مي خواهي تو هم بنشين تسبيحات را بگو تا وقتت بركت پيدا كند و همين طور ساير موارد. اميد است بتوانيم حضرت زهرا(س) را در زندگي عملي مان داخل و وارد كنيم و اين طور امامانمان را بشناسيم تا با معرفت شناخته باشيم.
پي نوشت ها:
۱- حسيني شاهرودي، سيد محمّد، الگوهاي رفتاري حضرت زهرا(س) تربيت فرزند.
2- حسيني شاهرودي، سيد محمّد، الگوهاي رفتاري حضرت زهرا(س) تربيت فرزند، صفحه 14
۳- محمّدي اشتهاردي، محمّد، نگاهي بر زندگي حضرت فاطمه(س) صفحه 64
4- حسيني شاهرودي، سيد محمّد، الگوهاي رفتاري حضرت زهرا(س) اداره منزل صفحه 16 .
5- حسيني، سيدعلي، كرامات و مقامات عرفاني حضرت زهرا(س) صفحه 44
۶- دشتي، محمّد، فرهنگ سخنان حضرت فاطمه زهرا(س) صفحه 13
۷- كفاش، حميدرضا، 75 درس زندگي از سيره عملي حضرت فاطمه زهرا(س) صفحه 29
۸- شجاعي، سيّد مهدي، خدا كند تو بيايي،صفحه 27
۹- گروه كتاب، آشنايي با حضرت زهرا(س) صفحه 32
http://www.shamimm.ir
نوشته شده در 2009/6/11 توسط امین | لينك ثابت |
